आदिवासी/जनजाति र आरक्षण

नेपाल बहुजातीय, बहुभाषिक, बहुधार्मिक, बहुसांस्कृतिक तथा भौगोलिक विविधयुक्त सामाजिक बनोट भएको प्राचीन मुलुक हो । राज्य सञ्चालनको सवालमा बहुजातीय, बहुभाषिक, बहुधार्मिक हुन सकेको देखिदैन । शिक्षामा, प्रशासनमा, न्यायिक अदालतमा, राज्य सञ्चालनको हरेक क्षेत्रमा आदिवासी जनजातिहरुको व्यवहारिक रुपमा प्रतिनिधित्व भएको पाईन्दैन । आदिवासी जनजातिहरुको लागि नेपाल “देश हाम्रो हो, राज्य हाम्रो होइन” भन्ने अवस्था रहेको देखिन्छ । अहिलेको मुख्य समस्या भनेको पनि यही नै हो । नेपालको एकीकरणलाई बुझ्न जोन आडम्सको भनाईलाई हेर्दा उपयुक्त हुन्छ । जोन आडम्सले अमेरिकाको सवालमा भनेका थिए – “देशहरुलाई जित्न र दास बनाउने दुईवटा बाटोहरु छन…

बाच्ने इच्छा हुदाहुदै आज उनी आफ्नै मृत्यु पर्खिरहेको भान गर्दै संघर्ष गरिरहेका छन

काठमाडौ १८ भदौ रामकृष्ण ब्लोन तामाङ डाक्टरले अनावश्यक अप्रेसन गरेपछि १४ वर्षीय बालक आज उपचार गर्नै नसकिने अवस्थामा मृत्युु संग संघर्ष गरिरहेका छन। जेष्ठ २ गते स्कुल जाने क्रममा साइकलबाट लडेर घाइते भए । उनलाई तत्काल विराटनगरको नोबेल हस्पिटलमा पुराए । सायद सबैलाइ लागेको हुनुपर्छ अब हस्पिटलमा पुगेपछि पक्कै निको भएर आउछ्न किनकी प्राय हस्पिटलमा गएपछि रोग थपेर या विराम थपेर कोहि आउदैनन । त्यसैले सबैले त्यही विश्वास गरेका थिए तर अहिले हस्पिटलले पनि विश्वासघात गरेको छ। हस्पिटल बाट निको भएर आउनु पर्ने बच्चा आज झनै रोग थपेर आएका मात्रै…

माइला लामा संग एक घन्टा: मोहन गोले

मोहन गोले तामाङ सबैको जनजिब्रोमा बसेको एउटा राष्ट्रिय सेलिब्रेटीको नाम हो माईला लामा । जो जनताको सबैखाले दुःख, पीडाको गीत गाउँदै र त्यसबाट उन्मुक्ति खोज्दै हिंड्ने प्रिय जनकलाकार हुन् । जसले दर्जनौ गीत लेखे । त्यसमा संगीत भरे । जनताको वस्ती वस्तीमा पुगेर भोकभोकै गीत गाए । योभन्दा पनि अर्को परिचय साँस्कृतिक कार्यक्रम सञ्चालन गर्दागर्दै दर्शक, श्रोतालाई कहिले धुरुधुरु रुवाए त कहिले एकैछिनमा रोइरहेका मान्छेहरुलाई आँशुसरी पारेर हँसाए । यस्ता अद्भुत कला, क्षमताका धनी र भिन्न प्रतिभा भएका ब्यक्तित्व हुन् माइला । पारिवारिक ब्याकग्राउण्डको बारेमा मलाई त्यति धेरै जानकारी छैन…

ईन्डिजिनिश्ट क्रान्तिलाई मूर्त रुप दिन गर्नुपर्ने चिजहरु

मोक्तान सिङ्ग तामाङ्ग पोखरा, १४ जेष्ठ २०७६:- विश्वका ईन्डिजिनिश्टहरु अर्थात् उत्पिडित जाति र वर्गहरु यत्तिवेला आफ्नो गुमेको सत्ता पुनर्प्राप्तिको लागि सघंर्षरत छ।यस सवालमा ल्याटिन अमेरिकी देशहरुमा त छलाङ नै आईसकेको छ भने अन्य देशहरुमा पनि निरन्तर सघंर्ष जारी छ।यस्तोमा हामीले उत्पिडित जाति,वर्ग सघंर्षलाई अझ थप नयाँ उचाईँमा लानको लागि आदिवासीवाद दर्शनलाई पनि त्यहीँ रुपमा विकास गर्नुपर्ने भएको छ।त्यसको साथसाथमा त्यसलाई मूर्त रुप दिनको लागि नयाँ नयाँ कार्यनीतिहरुको विकास गर्नुपर्ने भएको छ।जसलाई म बुदाँगत रुपमा प्रस्तुत गर्देछु। १)सूचना प्रविधिको युगमा आदिवासीवादी क्रान्तिलाई कसरी अगाडि बढाउँने? विश्वले अहिले सूचना प्रविधिमा यत्ति छलाङ…

क्याप-I&II मा त ऋण नै लिएर पढे अब इन्टर्नसिपमा पनि ऋण नै लिनुपर्ने हो??

पोखरा; १० ,असार २०७६: हामी सबैलाइ थाहा छ चार्टर्ड एकाउटेण्ट (सिए) एकदमै प्रतिष्ठित प्रोफेसन हो । अझ नेपाली समाजमा एउटा युक्ती नै छ कि सिएले एउटा हस्ताक्षरमै एक लाख कमाउछ। सिए शब्द आफैमा कम्प्लेक्स हो किनकी हामिले पढेको भनेको ए पछि सि आउँछ तर यहाँ पहिला सि अनि बल्ल ए हो यसबाट पनि अलिक प्रष्ट हुन सकिन्छ कि सिए कम्प्लेक्स नै हुन्छ।। हुन त कुनैपनी कुरा भन्न जति सजिलो हुन्छ गर्न त्यती नै गाह्रो हुन्छ नै ।। सिए पढ्नेहरुका लागि इन्टर्नसीप सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण हुन्छ किनकि पढेका हरेक सैद्धान्तिक चिजहरुलाइ कार्यन्वयन गर्ने…

धन हुँदा नि चेतना नहुने जाति: नेपाली आदिवासी

पुँजीवादी दलाल राज्य व्यवस्थामा धनाढ्यहरूकाे वशमा रहन्छ सकार । उनीहरूले अाफ्नाे स्वार्थलाई केन्द्रमा राखेर सरकारलाई सशर्त सहयाेग र चन्दा उपलब्ध गराउछन् । नेताहरूले उनीहरूबाट अार्थिक सहयाेग लिन्छन् र चुनाव जितेपछि हिजाे गरेकाे बाचा अनुसार काम गरिदिन्छन् । सरकारले पुँजीवादीकाे स्वार्थमा नुनकाे साेझाे गर्नै पर्ने हुन्छ । अमेरिकाकाे अर्थतन्त्र धान्नेहरूमा यहूदीहरू छन् । दिमागी र ढनाध्य भनेर यहूदीहरूलाई चिनिन्छन् । उनीहरू पैसा मात्र कमाउदैनन्, अाफ्नाे जातीय पहिचानकाे लागि सचेत छन् । ईजरायल देशलाई उनीहरू अाफ्नाे पहिचान र गाैरव ठान्छन् । उनीहरू “हामी अमेरिकन नै भए पनि इजरायल राष्ट्र हाम्राे प्रतिष्ठा हाे”…

पुँजिवाद र कम्युनिष्ट चेतना

मोहन गोले तामाङ गएको चैत महिनामा म नेपाल तामाङ घेदुङद्वारा आयोजित सिन्धुली जिल्लाको एक कार्यक्रममा सहभागी भएको थिएँ । उद्घाटन सत्रमा विभिन्न राजनीतिक दलका नेता तथा स्थानीय अगुवा कार्यकर्ताहरुको मन्तब्य सुन्दै गएँ । यसक्रममा नेकपाका एकजना प्रदेश स्तरको नेताले पहिचानको आन्दोलनप्रति कटाक्ष गर्दै भने– पुँजिवादले जाति–जाति बीच बिद्रोह गराउँछ र अशान्ति फैलाउँछ रे । मिलेर बसेको समाजमा द्वन्द्व बढाउँछ रे । उनले यसलाई पुष्टि गर्न अनेकन प्रायोजित हल्लाहरुको उदाहरण दिए । पुँजिवादी अर्थ ब्यवस्थाप्रति उनको निम्छरो तर्क सुन्दा मलाई मनमनै दया लागेर आयो । द्वन्द्वात्मक भौतिकवादमा विश्वास गर्ने कम्युनिष्ट पार्टी…

असफलताले बनाएको सफल राष्ट्रपतिको जीवन कथा : असफलता तयारी गराउने एक प्रकृति नियम

पोखरा,१४ बैशाख २०७६ :- भनिन्छ जिन्दगि एक सफल र असफल दुवैको उद्गम बिन्दु हो त्यसैले यहाँ दुइटै नभई जिन्दगि,जिन्दगि जस्तो नै हुदैन अर्थात् यी दुइटै जिन्दगीको आवश्यकीय चिज हो । तर कसैको जिन्दगि यस्तो हुन्छ कि सामान्य रुपमा सोच्ने सक्दैन किनकि असफलता पनि यति हुन्छ कि अब त्यो भन्दा अगाडी जानु भनेको अझै धेरै असफलता भोग्नु हो भन्दा फरक नपर्ला सक्ला तर कुनै यस्तो व्यक्ति हुन्छ जसले धेरै असफलताको बिचमा पनि आफ्नो उज्यालो जिन्दागी देखिरहेकै हुन्छ । त्यस्तै एक प्रेरणदायी जिवन कहानी :- २१ को वर्षमा नराम्रो सग व्यापारमा अफसल…

सफलताको रहस्य

पोखरा, ४ बैशाख २०७६: एकदिनको कुरा हो दार्शनिक सुकरात कतै जानको लागि हिडिरहेको हुन्छ जहा एउटा युवा बाटोमा ठिङ्ग्रिङ्ग मानौ कुनै रुख झैँ उभिएर बसेको हुन्छ। त्यतिय्न्जेल सम्म सुकरातलाइ वास्ता नै हुदैन जब उ नजिक पुग्छ अनि झसङ्ग हुन्छ मानौ उ कतै अर्कै बाटो पो गए कि भनेर एकछिन सोच्मागन हुन्छ अनि आफुमा म ठिक बाटोमा नै छु भन्ने भएपछी सुकरातले युवा तिर हेर्छ र प्रश्न गर्छ। सुकरात: बाबु, तिमि किन बिच बाटो छेकेर बस्दै छौ?? युवाले भाबुक हुदै जवाफ दिन्छ : म केहि समय अगाडीबाट नै हजुरलाई भेट्ने शोखले…

धर्मले बन्दि बनाएको सोचाईको प्रतिफल हो खादा प्रतिबन्ध : मोहन तामाङ

बुद्ध जन्मेको देशमा बुद्दिजम के हो थाहा छैन?? बुद्ध को थिए थाहा छैन ? मात्रै थाहा थाहा छ कि बुद्ध नेपालको हो । त्यो पनि सकेसम्म भन्न नपरोस् भन्दै हिड्छन किनकी उसको शिर बुद्धको पहिचानले उच्च हुदैन उसको शिर उच्च हुन सबैले पशुपतिमा गएर जय शिवजी भन्नै पर्छ।। उसलाइ थाहा छैन धर्म के हो भन्ने कुरा उसलाई त मात्रै थाहा छ कि ब्रतबन्ध गरेर झुन्ड्याइ दिएको धागोको मन्त्र मात्रै ।। उसले वास्तविक जन्न पनि खोज्दैन किनकि उसलाइ बिहान बेलुका जय शिवजी जय महादेव भन्दै मन्त्र उच्चारण गर्दै ठिक्क छ।। त्यो…